РАСУЛУЛЛОҲ СОЛЛАЛЛОҲУ АЛАЙҲИ ВАСАЛЛАМНИНГ УЛУҒЛИГИ

Бисмиллаҳир Роҳманир Роҳим

    Аллоҳ таолога ҳамду санолар, Пайғамбаримиз Муҳаммад Мустафо соллаллоҳу алайҳи васалламга ва у зотнинг аҳли байтлари ҳамда барча саҳобаларига саловоту саломлар бўлсин!

Биз ушбу муборак ойда Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг таваллудларини ёд этмоқдамиз. Бу ойда инсонларга Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васалламни эслатишдан ҳам буюкроқ имконият йўқдир. Бу хотирлашдан мақсадимиз — У зотни яқиндан таниш, сўзимизда, амалларимизда, ҳаракат ва сукунатимизда ҳамда барча тутган йўлларимизда у зотни ўзимизга ўрнак ва намуна деб билишдир.

Бу дунёда буюк инсонларнинг ўз буюкликларини намоён этадиган турли соҳалари бор: илм буюклари, сиёсат буюклари, шижоат ва жасорат буюклари мавжуд. Яъни буюклик чашмалари жуда кўп. Аммо кимки Ҳабибимиз алайҳиссаломнинг сийратларига назар солса, у зот буюкликнинг барча чўққиларини эгаллаганларига гувоҳ бўлади. Бирор-бир гўзал хулқ ёки олий қадр-қиммат йўқки, Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам унинг энг баланд мартабасида турмаган бўлсалар.

Аллоҳ таоло у зотга энг буюк гувоҳликни бериб: «Албатта, Сиз буюк хулқ устидансиз» (Қалам сураси, 4-оят), яъни «Сиз барча гўзал хулқларнинг тожидурсиз», деб марҳамат қилган. Расулуллоҳ алайҳиссалом инсоний мукаммалликнинг барча қирраларини ўзларида жамладилар. Қайси бир ахлоқли инсон ўша хулқ бобида Расулуллоҳга назар солса, у зотни етиб бўлмас бир осмон каби кўради.

Шу сабабли, ушбу муборак ойда ҳаётимиз яхшиликка ва ҳақиқий саодатга бурилиши учун у зот алайҳиссаломнинг ҳаётларидаги буюклик қирраларининг бир қисмига тўхталиб ўтишни лозим топдим.

Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг сифатлари шамоил китобларида ҳам умумий, ҳам батафсил баён этилган. Агар Пайғамбар бўлиб юборилишларидан олдинги ҳаётларига назар ташласак, жоҳилият жамияти ичида яшаганларига қарамай, у зотда бирор марта ғофиллик, хато ёки салбий иллат кузатилмаган. У зот пайғамбарликка қадар ҳеч қачон маст қилувчи ичимликлар ичмаганлар, бут-санамларга сажда қилмаганлар, бировга ҳийла-найранг қилмаганлар ва Қурайш ёшлари ботган беҳуда кўнгилхушликларга аралашмаганлар.

Душманлари қанчалик қаттиқ уринишмасин, у зотдан бирор бир ёмон хулқ ёки айб топа олишмади. Оиша розияллоҳу анҳо онамиздан Расулуллоҳнинг хулқлари ҳақида сўралганда: «У зотнинг хулқлари Қуръон эди», деб жавоб берганлар.

У зот пайғамбарликдан олдин ҳам бева-бечораларга ғамхўр, мазлумларга ёрдамчи эдилар. Қурайшнинг олиймақом кишилари томонидан эзилган бечораларнинг ҳаққини олиб берувчи «Ҳилфул-фузул» (Фазилатли кишилар аҳди) шартномасида шахсан қатнашганлар. Кейинчалик Расулуллоҳ алайҳиссалом бу ҳақида ифтихор билан: «Ибн Жудъоннинг уйида шундай бир аҳдлашувда қатнашганманки, агар Исломда ҳам шундай аҳдга чақирилсам, албатта лаббай деган бўлардим», деганлар.

Биринчи ваҳий тушиб, вужудлари титраб, Хадича розияллоҳу анҳо онамизнинг ҳузурларига келиб: «Мени ўраб қўйинглар», деганларида, оқила онамиз У зотнинг олдинги гўзал хулқларини далил қилиб шундай деган эдилар: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, Аллоҳ Сизни ҳеч қачон хор қилмайди. Чунки Сиз силаи раҳм қиласиз, қийналганларнинг оғирини енгил қиласиз, йўқсилга ёрдам берасиз, меҳмондўстсиз ва ҳақ йўлида мусибатга учраганларга кўмаклашасиз».

Оиша розияллоҳу анҳо айтадилар: «Расулуллоҳ соллаллоҳу алайҳи васаллам ҳеч қачон ўз нафслари учун ғазабланмас эдилар. Фақат Аллоҳнинг ҳурмат-чегаралари топталгандагина Аллоҳ учун ғазабланардилар». Бугун ўзимизга назар солайлик-чи: ғазабимизнинг қанчаси ўз нафсимиз, манфаатимиз учун-у, қанчаси Аллоҳ учун? Расулуллоҳ алайҳиссалом эса шахсий ҳақларига тажовуз қилинганда ҳам нафслари учун ғазабланмас эдилар.

У зотнинг ҳаётларидаги шундай буюклик қирралари борки, уларни бир инсон ўзида жамлаши жуда мушкулдир. Қуйида шулардан баъзиларини келтириб ўтамиз:

1. Ибодатдаги жидду-жаҳд ва ишдаги қатъиятни жамлаш

Расулуллоҳ алайҳиссалом тунда ибодатнинг энг юксак чўққисида бўлсалар, кундузи инсонлар хизмати, жамият ва давлат ишларида ҳам энг юқори натижани кўрсатар эдилар.

Тунги ибодат: Оёқлари шишиб кетгунича намоз ўқирдилар. Оиша онамиздан тунни ибодат билан ўтказиш учун изн сўрар эдилар. Йиғлаганларида кўз ёшлари кўксиларини, соқолларини ва ҳатто ерни ҳўл қилар эди. «Аллоҳ Сизнинг ўтмиш ва келажак гуноҳларингизни мағфират қилган бўлса, нега бунча куйинасиз?» дейилганда, «Шукр қилувчи банда бўлмайинми?» деб жавоб берар эдилар. У зот баъзан 72 соатлаб висол, яъни уламо рўза тутардилар. Уйларида ойлаб қозон қайнамас, фақат хурмо ва сув билан кифояланардилар.

Кундузги меҳнат: Шунча оғир ибодат ва очликка қарамай, кундузи қўшинни тартибга солар, инсонларни бошқарар, беморларни бориб кўрар, жанозаларга қатнашар ва фурсатни бой бермай давлат ва жамият ишларини юритардилар. Ҳижратнинг иккинчи йилидаёқ Бадр жангига тайёргарлик кўриб, ғалабага эришдилар. Ибодат у зотни амалдан ва жамият ишларидан тўсмади.

2. Юксак камтаринлик ва улкан саховат

Расулуллоҳ алайҳиссалом: «Ким Аллоҳ учун камтарлик қилса, Аллоҳ унинг мартабасини баланд қилади», деганлар.

Камтаринлик: У зот: «Мен ҳам бир бандаман. Банда каби овқатланаман, банда каби ўтираман», дер эдилар. У зотнинг кийинишлари, уйлари ва таомлари оддий инсонларникидан ажралиб турмас эди. Хандақ жанги куни оддий ишчидек елкаларида тупроқ ташидилар. Сафарда саҳобалар билан бирга ўтин йиғардилар. Бирор ожиза аёл кўчада тўхтатса, унинг ҳожатини раво қилмагунча кетмас эдилар.

Саховат: Уйларида бирор танга ёки олтин қолса, тарқатмагунча кўнгиллари жойига тушмас эди. Бир куни ҳузурларига бир идишда сут келтирилганда, ўзлари оч бўлсалар-да, уни биринчи бўлиб «Аҳли суффа»га (масжиддаги камбағал саҳобаларга) узатдилар ва барчалари тўйгач, энг охирида ўзлари ичдилар.

3. Ҳақ сўзга сўзсиз таслим бўлиш

Расулуллоҳ алайҳиссалом ҳақ сўз ва ҳақиқат қаршисида ҳар доим биринчи бўлиб бўйин эгардилар.

Бир яҳудийдан қарздор бўлганларида, яҳудий келиб Расулуллоҳга қўполлик қилди. Умар розияллоҳу анҳу ғазабланганларида, Расулуллоҳ: «Қўй, ғазабланма, эй Умар! Ҳақ эгасининг гапиришга ҳаққи бор», дедилар.

Бир аъробий келиб, Расулуллоҳнинг кийимларидан қаттиқ тортганида, кийим ёқалари бўйинларида из қолдирди. Шунда ҳам Расулуллоҳ алайҳиссалом ғазабланмадилар, аксинча табассум қилиб, унга инъом беришни буюрдилар.

У зот мана шундай гўзал хислатлар эгаси эдилар.

Аллоҳ таоло барчамизни Расулуллоҳ алайҳиссаломнинг гўзал хулқлари билан хулқланишни насиб этсин!

Имом Фахриддин ар-Розий ўрта махсус ислом таълим муассасаси ҳадис фани мударриси Ҳабибуллаев Шихназар