ISLOM — TINCHLIK VA BAG‘RIKENGLIK DINI
ISLOM — TINCHLIK VA BAG‘RIKENGLIK DINI
Islom tinchlik, xotirjamlik, bag‘rikenglik va mohiyatan yengillik dinidir. Islom dinining bunday sifatlar bilan ta’riflanishi din kelgan kundan to bugungacha bo‘lgan tarixga nazar solsak, bejiz emasligini ko‘ramiz.
Alloh taolo Qur’oni karimda shunday marhamat qiladi: «Ey odamlar! Biz sizlarni bir erkak va ayoldan yaratdik va sizlarni o‘zaro tanishishingiz uchun xalqlar va qabilalar qilib qo‘ydik. Albatta, Allohning huzurida eng hurmatlingiz eng taqvodoringizdir. Albatta, Alloh bilguvchi va xabardor zotdir» (Hujurot surasi, 13-oyat).
Ushbu oyatda «Ey odamlar!» deb barcha insoniyatga qaratib nido qilinmoqda, shu bilan birga ularning asli bir ekani eslatilmoqda. Demak, odamlarning asli bir: hammasi Odam Ato va Momo Havodan tarqalgan. Ayni chog‘da Alloh taolo ularni turli xalq va qabilalarga ajratib qo‘yganini ta’kidlamoqda. Insonlarning turli xalq va qabilalarga bo‘linish sababi esa o‘zaro tanishish va ma’rifat hosil qilish ekani uqtirilmoqda.
Rasululloh ﷺ vidolashuv hajida shunday deganlar: «Arabning ajamdan, ajamning arabdan, qizil tanlining qora tanlidan ustunligi yo‘q, faqat taqvo bilan ustunlik bor». Bu hadis Imom Ahmad «Musnad»ida keltirilgan.
Najron nasroniylari bilan shartnoma: Payg‘ambar ﷺ Najron nasroniylariga yozgan xatda ularning cherkovlari, dinlari va mol-mulklari himoya qilinishini va’da qilgan. Bu shartnoma Ibn Ishoq va boshqa siyrat kitoblarida keltirilgan.
Abbosiylar davrida O‘rta Osiyo, Iroq va Misrda turli din va millat vakillari ilm va madaniyat sohasida birgalikda ishlagan. Masalan, Bayt al-Hikma (Bag‘dod) olimlari orasida nasroniy va yahudiy tarjimonlar ham bo‘lgan.
Turli tarixchi va adiblar Islom haqida shunday deganlar:
Arnold J. Toynbee (ingliz tarixchi, «Civilization on Trial», 1948, 205-bet): musulmonlar orasida irqiy ongning yo‘qolishi Islomning eng muhim yutuqlaridan biri hisoblanadi. Bu fikr Islomning irqiy va millatiy ajratishga qarshi ta’sirini ko‘rsatadi.
H. A. R. Gibb (shotlandiyalik islomshunos, «Whither Islam», 1932, 379-bet): Islomda irqlararo tushunish va hamkorlikning ulkan an’anasi bor, deb yozadi.
Yurtimizda ham qadimdan turli e’tiqodga mansub millat va elatlar istiqomat qilib kelgan. 130 dan ortiq millat vakillarining hur va ozod diyorda, tinchlik va osoyishtalikda yashashi vatanimizning bag‘rikenglik o‘lkasi ekanining yorqin namunasidir.
Har bir inson butun jamiyat o‘zaro munosabatlarini xalqlarning turli-tuman urf-odatlari, madaniyati va qadriyatlarini tan olgan holda bag‘rikenglik tamoyillari asosida qurishi darkor. Zero, bag‘rikenglik va tinch-totuvlik taraqqiyot asosidir.
Muallif: M. Yunusxo‘jayev
УЗ
РУ
EN
العربية